Τι έτρωγαν οι αρχαίοι Κρητικοί;

«Μενού» πιο κοντινό σε εκείνο της Μινωικής Κρήτης, από ό,τι σε αυτό τής σημερινής Ελλάδας, εκτιμάται ότι είχαν στο τραπέζι τους οι Κρητικοί πριν από μόλις 100 χρόνια.

Αυτό επισημαίνει, σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Αμερικανίδα ανθρωπολόγος και αρχαιολόγος Τζέρολιν Μόρισον, η οποία τα τελευταία χρόνια ασχολείται με τη δημιουργία αντίγραφων των μινωικών σκευών μαγειρικής, που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη.

Μάλιστα, ονειρεύεται να «στήσει» μια μικρή βιοτεχνία παραγωγής τέτοιων σκευών, η οποία θα προσφέρει θέσεις εργασίας στο τοπικό εργατικό δυναμικό και ιδίως σε νεαρούς τεχνίτες και σπουδαστές κεραμικής της Κρήτης.

Στο εμπορικό κομμάτι της δράσης της, η Αμερικανίδα αρχαιολόγος συνεχίζει να προβάλει διεθνώς τις «μινωικές γεύσεις» (Μinoan Tastes), που χάρη σε αυτή, ταξιδεύουν σε ολόκληρο τον κόσμο, μέσα από τις σελίδες εξειδικευμένων περιοδικών και εκδόσεων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, ενώ στο μη κερδοσκοπικό πεδίο εμπλέκεται στη διοργάνωση ιστορικών συμποσίων (τα οποία ενσωματώνουν και άλλες εποχές).

Η κ. Μόρισον μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με την ευκαιρία ενός ιστορικού συμποσίου, στη Θεσσαλονίκη.

Το συμπόσιο, με μινωικές και βυζαντινές συνταγές, μαγειρεμένες σε σκεύη-ρέπλικες των αρχαιολογικών ευρημάτων, διοργανώθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή, τέρποντας τους ουρανίσκους των συνδαιτυμόνων με ένα αρχαίο μενού: φακές με κόλιανδρο και μέλι, σαλιγκάρια σωτέ με δενδρολίβανο και φιλέτο μαύρου χοίρου με χαρουπόμελο, μαγειρεμένο σε πήλινη ρέπλικα μινωικής σχάρας.

Τι έτρωγαν οι Μίνωες;

Ήταν, λοιπόν, η μινωική διατροφή παρόμοια με τη σύγχρονη ελληνική; «Υπάρχουν πολλά φαγητά που τρώμε σήμερα και τα έτρωγαν και στη μινωική Κρήτη» επισημαίνει. Και ποια ήταν αυτά; «Τόσο στη μινωική εποχή, όσο και στη σύγχρονη Κρήτη, οι άνθρωποι καταναλώνουν τροφές από τη θάλασσα, όπως μικρά και μεγάλα ψάρια, πεταλίδες, σουπιές και θαλασσινά σαλιγκάρια. Έτρωγαν επίσης αρκετό κρέας, από ζώα που εξέτρεφαν ή κυνηγούσαν, όπως κατσίκι, πρόβατο, λαγό, χοίρους και βοοειδή, ενώ στις μεταγενέστερες μινωικές περιόδους κατανάλωναν και άγρια ελάφια. Οι ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως πολλά όσπρια, όπως φακές και φάβα, δημητριακά, όπως ζέα και κριθάρι, φρούτα και καρπούς, όπως σύκα και αμύγδαλα και, φυσικά, αποδείξεις για παραγωγή ελαιολάδου και κρασιού! Πιστεύω ότι η διατροφή στην Κρήτη πριν από 100 χρόνια έμοιαζε περισσότερο με αυτή της μινωικής εποχής, από ό,τι της σύγχρονης. Γι” αυτό ευθυνόταν η έλλειψη ψυγείων, που ανάγκαζε τους κατοίκους του νησιού να χρησιμοποιούν διάφορες παραδοσιακές μορφές συντήρησης των τροφίμων, αλλά και οι μικρής, μόνο, κλίμακας καλλιέργειες λαχανικών, που διαμόρφωναν διατροφικές συνήθειες, ενδεχομένως να ήταν παρόμοιες με αυτές του μινωικού πολιτισμού» σημειώνει.

«Αυτή είναι η συναρπαστική και δημιουργική πλευρά των αρχαιολογικών μελετών! Ο μινωικός πολιτισμός ήταν προϊστορικός και δεν έχουμε γραπτές μαρτυρίες σε σχέση με τις συνήθειες των συνδαιτυμόνων, ούτε έχουν βρεθεί τοιχογραφίες ή αγγειογραφίες, που να απεικονίζουν σκηνές μαγειρικής ή δείπνου. Ενώ μπορούμε να μάθουμε τι έτρωγαν οι Μίνωες και πώς μαγείρευαν, έχουμε περιορισμένη γνώση για το ποιες ήταν οι κοινωνικές τους συνήθειες και έθιμα, σε σχέση με το φαγητό και την οργάνωση του σπιτιού. Για παράδειγμα, ξέρουμε ότι μαγείρευαν και έτρωγαν τόσο μέσα στο σπίτι όσο και έξω από αυτό, ενώ έστηναν τα τραπέζια τους και σε συγκεκριμένους χώρους στην ταράτσα των κατοικιών, αλλά δεν έχουμε ακόμη στοιχεία για το πόσα διαφορετικά πιάτα προσφέρονται σε ένα δείπνο, την ποσότητα του φαγητού που σερβιριζόταν ανά συνδαιτυμόνα, ούτε για το πόσες φορές ημερησίως ή εβδομαδιαίως μαγείρευαν. Δεν γνωρίζουμε αν προτιμούσαν τις αλμυρές, γλυκές ή ξινές γεύσεις» επισημαίνει η κ. Μόρισον.

«Μινωιτών γεύσεις» 

Η κυρία Μόρισον βαδίζει εδώ και χρόνια πάνω στα ίχνη των αρχαίων Μινωιτών μαγείρων και, βασισμένη στην τρέχουσα επιστημονική γνώση, δημιουργεί γαστρονομικές εμπειρίες που «μεταφράζουν» την αρχαία γλώσσα του φαγητού στον σύγχρονο συνδαιτυμόνα ανά τον κόσμο.

«Συνολικά, το feedback είναι θετικό και η ιδέα για το άνοιγμα μιας τέτοιας αγοράς, μινωικών γεύσεων, έγινε καλά δεκτή. Η πρόκληση είναι ότι η τυπική επιχείρηση εστίασης σήμερα εστιάζει κυρίως στη μαζική παραγωγή και τη χρήση φθηνότερων υλικών, ώστε να παρασκευάσει ένα φθηνότερο φαγητό, που θα το πουλήσει ακριβότερα στον πελάτη κι έτσι θα έχει μεγαλύτερο κέρδος στην επένδυσή του. Αυτό δεν είναι πρόβλημα, όταν είσαι στην αγορά μαζικής παραγωγής, αλλά δεν ταιριάζει με τη φιλοσοφία τής Minoan Tastes. Το είδος της δουλειάς, που είναι απαραίτητο για τις Μινωικές Γεύσεις, απαιτεί χρόνο και προϊόντα υψηλής ποιότητας, κατά προτίμηση τοπικά, κάτι που σημαίνει ότι μια επένδυση σε αυτές συνεπάγεται χρόνο και χρήμα. Βρίσκω πελάτες που συμμερίζονται αυτή τη φιλοσοφία και πιστεύω ότι οι “Μινωιτών γεύσεις” θα συνεχίσουν!» προσθέτει.

Μαγειρεύοντας σε… μινωικά «γουόκ»

Για την Τζέρολιν Μόρισον, μινωική μαγειρική δεν σημαίνει πάντως μόνο διαλεχτές πρώτες ύλες, αλλά και παρασκευή του φαγητού στα ίδια σκεύη, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Κρήτες. Για την ακρίβεια, σε αντίγραφα αυτών, που κατασκευάζει η ίδια, με βάση τα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών και με πολύ κόπο.

Το ιδιαίτερο αυτό ταξίδι στον χρόνο και την τέχνη ξεκίνησε για την Τζέρολιν το 1997, όταν βρέθηκε για πρώτη φορά στην Κρήτη, προκειμένου να δουλέψει ώς κεραμίστρια στο πλευρό της αρχαιολόγου Τζένιφερ Μούντι (Jennifer Moody). Εργάστηκε δίπλα της στα σκάμματα αρχαιολογικών ανασκαφών της Κρήτης για πολλά καλοκαίρια, μέχρι που αποφάσισε και η ίδια να κάνει μεταπτυχιακό στην ανθρωπολογία και διδακτορικό στην αρχαιολογία.

Αντικείμενο της διπλωματικής της εργασίας ήταν η μελέτη των μαγειρικών σκευών των Μινωιτών, στις αρχαιολογικός ανασκαφές του Μόχλου (όπου η ανασκαφή γινόταν από τους Κώστα Δαβαρα και Jeffrey Soles/Τζέφρι Σόλς) και Παπαδιόκαμπου (Χρύσα Σοφιανού).

Στον Παπαδιόκαμπο, οι αρχαίοι Κρήτες χρησιμοποιούσαν πολύ τις χύτρες και τα πλάθανα, μινωικά «γουόκ». Στο Μόχλος μαγείρευαν κυρίως σε τριποδικές χύτρες, αλλά και σε πλάθανα.

«Το πειραματικό κομμάτι της εργασίας μου ήταν να κατασκευάσω τέτοια σκεύη, με τον ίδιο πηλό, που το έκαναν οι αρχαίοι τεχνίτες κεραμικών. Αυτό χρειάστηκε τεράστια προσπάθεια! Χρειάστηκε να συγκρίνω τους τοπικούς πηλούς της σύγχρονης Κρήτης με αρχαιολογικό υλικό απ΄ τις ανασκαφές, με μακροσκοπικές και πετρογραφικές μεθόδους ταυτοποίησης και μετά να διαλέξω αυτούς που έκαναν την καλύτερη δουλειά. Βρήκα δύο πολύ καλά δείγματα πηλού στο Μόχλος. Τα ξέθαψα, τα καθάρισα, τα αποθήκευσα σε ειδικό χειροποίητο πιθάρι, που έφτιαξε ένας φίλος στο Θράψανο και μετά άφησα τον πηλό να “καθίσει” σε νερό για αρκετούς μήνες, μέχρι να βεβαιωθώ ότι έχει πλήρως κορεστεί και είναι έτοιμος να δουλευτεί. Στη συνέχεια τον έπαιρνα από εκεί τμηματικά, τον άφηνα να στεγνώσει, τον δούλευα με τη σφήνα και μετά άρχιζα να τον δουλεύω σε τροχό κεραμικής» εξηγεί.

Για τη διοργάνωση των ιστορικών συμποσίων χρειάζονται πολλά σκεύη, τα οποία η Τζέρολιν φτιάχνει στην πλειοψηφία τους μόνη της, έχοντας όμως και συνεργασίες με τοπικούς τεχνίτες. «Στο μέλλον, θα ήθελα να δουλέψω περισσότερο με σπουδαστές κεραμικής από την Κρήτη, να τους εκπαιδεύσω να φτιάχνουν μαγειρικά σκεύη, ώστε να δημιουργηθεί ένα εργαστήριο, που θα προσφέρει στην τοπική κοινωνία ένα εισόδημα. Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στην Ελλάδα σήμερα και αυτό το είδος εξειδικευμένης εργασίας μπορεί να δημιουργήσει μια μικρή εξοχική βιομηχανία» λέει. Ίσως να είναι κι αυτή μια ευκαιρία εν μέσω κρίσης…

Μυστήριο με τους 65 σκελετούς που βρέθηκαν στο Σφενδύλι

Με πολύ ενδιαφέρον η επιστημονική κοινότητα αναμένει τα αποτελέσματα από την εξέταση DNA σε 65 σκελετούς που βρέθηκαν από την αρχαιολόγο Αθανασία Κάντα στην περιοχή Σφεντύλι, ένας τόπος που βουλιάζει σήμερα, λόγω του φράγματος του Αποσελέμη. Την έρευνα διεξάγει το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας του ΙΤΕ. Η επίτιμη έφορος Αρχαιοτήτων, Αθανασία Κάντα, που έφερε στο φως αυτόν τον θησαυρό εκτιμά ότι πρόκειται για κατοίκους της Μινωικής Κρήτης και έχει υπό την εποπτεία της το σπουδαίο αρχαιολογικό εύρημα, που πιθανολογείται ότι φυλάσσεται στις αποθήκες του Μουσείου Ηρακλείου.

Αν και παρόμοιες μελέτες έχουν γίνει στο εξωτερικό θα είναι η πρώτη φορά που το ΙΤΕ και συγκεκριμένα το ΙΜΒ αναλαμβάνει τέτοιας εμβέλειας έρευνα, που αναμένεται να δώσει κρίσιμα συμπεράσματα, για μια σειρά επιστήμες, πέρα της Αρχαιολογίας. Γι΄αυτό καθ΄αυτό το πόρισμα της έρευνας ο ερευνητής του ΙΤΕ, Δημήτρης Καφετζόπουλος είναι αισιόδοξος, μιλώντας στο candianews.gr.

Με τα σύγχρονα δεδομένα μπορούμε με μεγάλη ακρίβεια να εντοπίσουμε τους …απογόνους αυτών των ανθρώπων, καθώς θα γίνει σε σύγκριση με τα δεδομένα των σύγχρονων κατοίκων της Κρήτης. «Είναι μια έρευνα που κινείται σε ανεξερεύνητα νερά. Αναμένουμε σημαντικά αποτελέσματα, αν και πρέπει να τονίσω ότι η συνήθως η έρευνα κινείται χωρίς μεγάλα άλματα και το εντυπωσιακό προκύπτει από αστάθμητους παράγοντες. Εκτιμώ ότι θα καταφέρουμε να αναγνωρίσουμε την καταγωγή αυτού του πληθυσμού και τη σχέση τους με τους σημερινούς κατοίκους της Κρήτης αλλά και τους παγκόσμιους πληθυσμούς.” Στο ερώτημα αν με ακρίβεια θα εντοπιστούν οι απόγονοι των κατοίκων του Σφεντυλίου η απάντηση του κ. Καφετζόπουλου είναι “Ναι, οι πιο πιθανοί απόγονοι”.

Σταθμός στην έρευνα των προγόνων των Κρητικών ήταν η έρευνα του καθηγητή καθηγητή Ιατρικής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ των ΗΠΑ και ιδρυτή της Αμερικανικής Εταιρείας Γονιδιακής Θεραπείας, Γ. Σταματογιαννόπουλου, πριν δυο χρόνια, η οποία με βάση εξέταση DNA σε σκελετούς που βρέθηκαν , κυρίως, στο Οροπέδιο Λασιθίου εξήγαγε τρία βασικά συμπεράσματα: Οι μινωίτες ήταν αυτόχθονες κάτοικοι της Κρήτης, το DNA τους παρουσιάζει μεγάλη συγγένεια με τον σημερινό πληθυσμό της Κρήτης και της υπόλοιπης Ελλάδας, και επίσης είναι συγγενείς με τους πληθυσμούς της Μεσογείου και της Βορειοδυτικής Ευρώπης.

Για την ιστορία θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ο πρόγονος όλων των σημερινών ανθρώπων ήταν Αφρικανός. Η πορεία του έξω από την Αφρική ονομάζεται “Οut of Africa” και πρόκειται για μια γοητευτική ιστορία μεταλλάξεων, τυχαίων αλλαγών, διαφοροποιήσεων που δημιούργησαν το σημερινό πλούσιο «μωσαϊκό» των ανθρώπινων φυλών και ιδιαιτεροτήτων. Μια συναρπαστική πορεία, που εδώ και χρόνια οι επιστήμονες μελετούν παγκοσμίως.

candianews

Ανεκτίμητης αξίας μινωικός κούρος σώθηκε από τους αρχαιοκάπηλους

Με οργανωμένη επιχείρηση της αστυνομίας στο Λασίθι της Κρήτης συνελήφθησαν τέσσερα άτομα που είχαν στην κατοχή τους ανεκτίμητης αξίας κούρο της μεσομινωικής περιόδου και προσπαθούσαν να τον πουλήσουν.

Οι αρχαιοκάπηλοι μάλιστα διαπραγματεύονταν μία τιμή της τάξης του 1 εκατομμυρίου ευρώ, σύμφωνα με όσα αναφέρει το cretalive.

Οι Αρχές ωστόσο είχαν εντοπίσει τις ύποπτες δραστηριότητες της ομάδας και με επιχείρηση παγίδευσαν και συνέλαβαν τους εμπλεκόμενους, σχηματίζοντας τις σχετικές δικογραφίες για αδικήματα που σχετίζονται με την προστασία αρχαιοτήτων.

Η ΕΛ.ΑΣ. θα δώσει αναλυτικές πληροφορίες για την υπόθεση σε συνέντευξη Τύπου που θα παραχωρήσει σήμερα ο γενικός περιφερειακός αστυνομικός διευθυντής Κρήτης, υποστράτηγος Μιχάλης Καραμαλάκης και ο αστυνομικός διευθυντής Λασιθίου, Ταξίαρχος Κωνσταντίνος Περράκης.

Οι κούροι της μινωικής περιόδου της Κρήτης δεν έχουν σχέση με την εικόνα που έχουμε για τους μετέπειτα κούρους των Ελλήνων γλυπτών, από τα αρχαϊκά χρόνια και μετά.

Χαρακτηριστικός είναι ο Κούρος του Παλαίκαστρου, ένα άγαλμα ύψους περίπου μισού μέτρου, του οποίου το σώμα είναι φτιαχμένο κυρίως από ελεφαντόδοντο και έχει επάνω του φύλλα χρυσού, ενώ το κεφάλι του είναι φτιαγμένο από ημιπολύτιμο λίθο. Η αξία των υλικών του δείχνει ότι χρησιμοποιείτο πιθανότατα ως λατρευτικό αντικείμενο, στα τέλη της μινωικής περιόδου, τον 15ο αιώνα π.Χ.

Ο Κούρος που εντόπισαν οι αστυνομικοί στο Λασίθι κατά τις πρώτες πληροφορίες είναι παλαιότερος, της μέσης μινωικής περιόδου.

106 χρόνια από την ανακάλυψη του Δίσκου της Φαιστού

Με αφορμή την επέτειο συμπλήρωσης 106 χρόνων από την ανακάλυψη του δίσκου της Φαιστού, πραγματοποιήθηκε μια ανοικτή συζήτηση-απολογισμός στον αρχαιολογικό χώρο της Φαιστού, με θέα το θερινό ανάκτορο, με τον Δρ. Γκάρεθ Όουενς, που προσπάθησε να δώσει απαντήσεις στον κόσμο που βρέθηκε εκεί για το μυστήριο που κρύβει ο δίσκος, καθώς αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα ευρήματα της Μινωικής εποχής το οποίο ασκεί μεγάλη γοητεία και ανακαλύφτηκε στις 3 Ιουλίου 1908, στην αρχαία πόλη της Φαιστού, από τον Ιταλό αρχαιολόγο Luigi Pernier.
Αρκετοί επιστήμονες, αρχαιολόγοι, αλλά και απλός κόσμος μεταξύ των οποίων και ο Πρόεδρος της Ξενία Φαιστός κ. Φιτσοδασκαλάκης, ο οποίος παραχώρησε ευγενικά το χώρο για να γίνει η συζήτηση, άκουσαν με μεγάλη προσοχή τα αποτελέσματα της έρευνας που έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια και είδαν πρόσφατα το φώς της δημοσιότητας.
Τα τελευταία χρόνια, ο Δρ. κ. Γκάρεθ Όουενς, σε συνεργασία με τον Dr. John Coleman, καθηγητή Φωνητικής στη σχολή Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, την συμμετοχή της επιστημονικής ομάδας του ΤΕΙ Κρήτης και την υποστήριξη του Δήμου Φαιστού, βρίσκεται ολοένα και πιο κοντά στην ανάγνωση ενός εκ των σημαντικότερων μυστηρίων της αρχαιότητας. Ο Γκάρεθ Όουενς, σε πρόσφατη συνέδριο εμφανίστηκε αισιόδοξος για την πορεία της επιστημονικής έρευνας τονίζοντας ότι βρισκόμαστε στο 95% για την ολοκλήρωση του να διαβάσουμε τον Δίσκο.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο κ. Όουενς, φέρνοντας νέα αρχαιολογικά και γλωσσικά δεδομένα, προσπάθησε να εξηγήσει και να δώσει τη δική του ερμηνεία ως προς τι μπορεί να πει ο Δίσκος της Φαιστού. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε στην ομιλία του ο ίδιος ο ερευνητής: «Σχετικά με την έρευνα βρισκόμαστε σε καλό δρόμο για την ανάγνωση, ενώ είμαστε σε θέση να ανακαλύψουμε νέα στοιχεία. Ο δίσκος είναι αναμφισβήτητα μια γνήσια μινωική θρησκευτική επιγραφή που έχει παρόμοιες λέξεις για επιγραφές από Μινωϊκά Ιερά όπως το βουνό του Γιούχτα στις Άνω Αρχάνες, τοποθεσίες που βρέθηκαν αντίστοιχα τάματα, ενώ η φράση που επαναλαμβάνεται στην ανάγνωση του δίσκου I-QE-KU-RJA αναφέρεται στην ΕΓΚΥΟΣ ΜΗΤΕΡΑ.
Η πρόκληση είναι το να αρχίσουμε και να τον κατανοούμε. Ένα καλά φυλαγμένο μυστικό των Μινωικών χρόνων, ο δίσκος της Φαιστού που αποτελεί παγκόσμιο αίνιγμα αν και κρατά καλά κρυμμένο το περιεχόμενο του εδώ και χιλιετίες, τώρα πλέον με τις επιστημονικές προσπάθειες των ειδικών δεν αποκλείεται άμεσα να αποκαλυφτεί. Στην οικογένεια των Μινωικών επιγραφών από την εποχή του Χαλκού ο Δίσκος της Φαιστού είναι ένας συγγενής της Γραμμικής Α, αλλά βεβαίως μέλος της ίδιας οικογένειας. Η μεγάλη πρόκληση όμως θα είναι αν μπορούμε μια μέρα να κατανοήσουμε τον Δίσκο».
Τέλος παρουσίασε στους συνομιλητές τα αποτελέσματα από το 3ο Συνέδριο Ακουστικής Οικολογίας, με τίτλο “Ακουστική Οικολογία και Εκπαίδευση” που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εκεί όπως μας ενημέρωσε ο κ. Όουενς έγινε μια παρουσίαση της οπτικοακουστικής εφαρμογής την οποία έφτιαξαν οι σπουδαστές από το ΤΕΙ Κρήτης, κατά την οποία μπορούμε να ακούσουμε σε ψηφιακό ήχο την ανάγνωση του δίσκου αλλά και να δούμε σε ποιο σύμβολο αντιστοιχεί η κάθε λέξη. Να σημειωθεί ότι, κατά τον περασμένο Μάιο, για πρώτη φορά, στην αίθουσα του Δ.Σ. Φαιστού στις Μοίρες, στα πλαίσια ενημερωτικής εκδήλωσης από το Δήμο Φαιστού, με αφορμή τον εορτασμό της ημέρας της μητέρας, παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στοιχεία της έρευνας με θέμα: «Μια Προσευχή για την για την έγκυο μητέρα».